100-საათიანი სისხლისღვრა: როგორ გადაიზარდა საფეხბურთო მატჩი ნამდვილ ომში
ფეხბურთზე ხშირად ამბობენ, რომ ის ადამიანებს, ერებსა და კულტურებს აერთიანებს. თუმცა, ისტორიაში არსებობს ერთი შავი ფურცელი, როდესაც მწვანე მინდორზე დაწყებული საფეხბურთო დაპირისპირება ნამდვილ, სისხლისმღვრელ სამხედრო კონფლიქტში გადაიზარდა. ეს არის ისტორია 1969 წლის “საფეხბურთო ომზე” – ასე უწოდა მსოფლიო პრესამ ჰონდურასისა და სალვადორის 100-საათიან ომს, რომელმაც ათასობით ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.
1970 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ ეტაპზე ერთმანეთს ცენტრალური ამერიკის ორი მეზობელი – ჰონდურასი და სალვადორი დაუპირისპირდნენ. გამარჯვებული გუნდი მუნდიალის საგზურს მოიპოვებდა, თუმცა ამ მატჩების მიღმა იმდენად დიდი პოლიტიკური სიძულვილი დაგროვდა, რომ ფეხბურთი მხოლოდ ასანთის ღერი აღმოჩნდა დენთის კასრის ასაფეთქებლად.
პოლიტიკური დენთის კასრი
ორ ქვეყანას შორის დაძაბულობა ფეხბურთამდე ბევრად ადრე დაიწყო. სალვადორი პატარა, მაგრამ მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანა იყო, სადაც მიწის სიმცირის გამო მოსახლეობა სიღარიბეში ცხოვრობდა. ამის გამო, დაახლოებით 300 000 სალვადორელი მეზობელ ჰონდურასში გადასახლდა, სადაც მიწები აითვისეს და ხელი ფერმერობას მიჰყვეს.
1969 წელს ჰონდურასის მთავრობამ აგრესიული “მიწის რეფორმა” დაიწყო. მათ სალვადორელ მიგრანტებს მიწები წაართვეს, სასტიკად გაუსწორდნენ და ათიათასობით ადამიანი სამშობლოში ძალის გამოყენებით დააბრუნეს. ორ მეზობელს შორის დიპლომატიური ურთიერთობა უკიდურესად დაიძაბა. სწორედ ამ ფონზე, ივნისში, ჰონდურასისა და სალვადორის ეროვნულ ნაკრებებს ერთმანეთის წინააღმდეგ 3-მატჩიანი საკვალიფიკაციო სერიის ჩატარება მოუწიათ.
ტერორი ტეგუსიგალპაში და ამელია ბოლანიოსის ტრაგედია
პირველი მატჩი 1969 წლის 8 ივნისს, ჰონდურასის დედაქალაქ ტეგუსიგალპაში გაიმართა. სალვადორის ნაკრებს ჯოჯოხეთი მოუწყვეს. ჰონდურასელმა გულშემატკივრებმა სასტუმროს ალყა შემოარტყეს, მთელი ღამის განმავლობაში ქვებს ისროდნენ, ფანჯრებს ამსხვრევდნენ და ფეიერვერკებს აფეთქებდნენ, რათა მეტოქე გუნდის ფეხბურთელებს არ დაეძინათ. გამოუძინებელმა, ფსიქოლოგიურად განადგურებულმა სალვადორის ნაკრებმა მატჩი 1:0 წააგო.
ამ მარცხს სალვადორში ეროვნული ტრაგედია მოჰყვა. 18 წლის სალვადორელმა გოგონამ, ამელია ბოლანიოსმა, როდესაც ტელევიზორში თავისი ქვეყნის ნაკრების მარცხი და ჰონდურასელთა ზეიმი დაინახა, მამის იარაღი აიღო და თავი მოიკლა. სალვადორის პრესამ გოგონა ეროვნულ გმირად და წამებულად გამოაცხადა. მის დაკრძალვას მთელი მთავრობა, არმიის სარდლობა და სალვადორის ნაკრების ფეხბურთელები დაესწრნენ.
შურისძიება სან-სალვადორში
ერთი კვირის შემდეგ, 15 ივნისს, საპასუხო მატჩი სალვადორში გაიმართა. ახლა უკვე ჰონდურასის ნაკრები აღმოჩნდა სასიკვდილო საფრთხის წინაშე. სტადიონზე მიმავალ გზაზე მათ ავტობუსს ქვები დაუშინეს, გუნდი კი მოედანზე სამხედროებმა, ჯავშანტრანსპორტიორების თანხლებით შეიყვანეს.
ტრიბუნებზე შეკრებილ გულშემატკივრებს ამელია ბოლანიოსის პორტრეტები ეჭირათ. ჰონდურასის დროშის ნაცვლად, მასპინძლებმა ბინძური ჩვარი აღმართეს და დახიეს. შეშინებული ჰონდურასელი ფეხბურთელები მხოლოდ ერთ რამეზე ფიქრობდნენ – ცოცხლები გადარჩენილიყვნენ. სალვადორმა მატჩი 3:0 მოიგო. ჰონდურასის ნაკრების მწვრთნელმა, მარიო გრიფინიმ მოგვიანებით განაცხადა:
“ჩვენ ძალიან გაგვიმართლა, რომ ის თამაში წავაგეთ. თორემ იქიდან ცოცხლები ვერ გამოვაღწევდით.”
მატჩის შემდეგ სალვადორის ქუჩებში ჰონდურასელ გულშემატკივრებზე ნამდვილი ნადირობა დაიწყო. ათობით ადამიანი სასტიკად სცემეს, საზღვარი კი ჩაიკეტა.
მესამე მატჩი “აცტეკას” სტადიონზე და ომის დაწყება
რადგან გუნდებმა თითო მატჩი მოიგეს (მაშინ ბურთების სხვაობა არ ითვლებოდა), 26 ივნისს ნეიტრალურ მოედანზე, მექსიკაში, ლეგენდარულ “აცტეკას” სტადიონზე გადამწყვეტი მესამე შეხვედრა დაინიშნა. მექსიკის პოლიციამ სტადიონზე 5 000-მდე შეიარაღებული ოფიცერი განალაგა, რათა მასობრივი სასაკლაო აეცილებინათ თავიდან.
მატჩი უმძიმეს ბრძოლაში წარიმართა და ძირითადი დრო 2:2 დასრულდა. დამატებით დროში, 101-ე წუთზე, სალვადორელმა მაურისიო როდრიგესმა გადამწყვეტი გოლი გაიტანა. სალვადორმა 3:2 მოიგო და მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური მოიპოვა.
მაგრამ დიპლომატიური კავშირები უკვე გაწყვეტილი იყო. 14 ივლისს, საფეხბურთო მატჩებიდან სულ რაღაც ორ კვირაში, სალვადორის ავიაციამ ჰონდურასის ქალაქები დაბომბა. სახმელეთო ჯარები მეზობელი ქვეყნის ტერიტორიაზე შეიჭრნენ. დაიწყო სამხედრო კონფლიქტი, რომელმაც ზუსტად 100 საათი გასტანა, სანამ ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაცია (OAS) მხარეებს ცეცხლის შეწყვეტას აიძულებდა. ომმა 3 000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო 300 000-მდე სალვადორელი ლტოლვილად იქცა.
