კომიკური ეპიზოდის მიღმა დამალული სიკვდილის შიში: ზაირის ტრაგედია 1974 წლის მუნდიალზე

მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში ბევრი დასამახსოვრებელი და სახალისო ეპიზოდი მოიძებნება, თუმცა ერთი კონკრეტული მომენტი ათწლეულების განმავლობაში ყველა საფეხბურთო კურიოზების ვიდეოში ხვდებოდა. 1974 წელს, ბრაზილიისა და ზაირის (დღევანდელი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) ნაკრებების მატჩის 85-ე წუთზე, ბრაზილიელები საჯარიმო დარტყმას ასრულებდნენ. მსაჯმა სასტვენი მისცა, რიველინო დასარტყმელად მოემზადა… და მოულოდნელად, ზაირელთა ცოცხალი კედლიდან ილუნგა მვეპუ გამოვარდა, ბრაზილიელებს დაასწრო და ბურთი მოედნის ცენტრისკენ მთელი ძალით მოიგერია.

მთელი მსოფლიო იცინოდა. დასავლურმა მედიამ და კომენტატორებმა ეს ეპიზოდი აფრიკული ფეხბურთის “სიველურედ” მონათლეს და იფიქრეს, რომ მვეპუმ უბრალოდ ფეხბურთის წესები არ იცოდა. თუმცა, სიცილისა და კურიოზის მიღმა საზარელი ტრაგედია იმალებოდა – იმ მომენტში ზაირელი ფეხბურთელები არა მატჩის მოსაგებად, არამედ საკუთარი სიცოცხლის გადასარჩენად თამაშობდნენ.

აფრიკის სიამაყე და დიქტატორის საჩუქრები

1974 წლის დასავლეთ გერმანიის მუნდიალზე ზაირი გახდა პირველი შავკანიანი აფრიკული გუნდი, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური მოიპოვა. ეს უდიდესი მოვლენა იყო არა მხოლოდ სპორტული, არამედ პოლიტიკური კუთხითაც. ზაირის ექსცენტრიულმა და დაუნდობელმა დიქტატორმა, მობუტუ სესე სეკომ გადაწყვიტა, რომ ნაკრების წარმატება საკუთარი პროპაგანდისთვის გამოეყენებინა.

მუნდიალზე გამგზავრებამდე მობუტუმ ფეხბურთელები გმირებად შერაცხა. მან თითოეულ მოთამაშეს სახლი, მიწის ნაკვეთი და მწვანე ფერის “ფოლკსვაგენის” ავტომობილი აჩუქა. გარდა ამისა, დაჰპირდა უზარმაზარ ფულად პრემიებს მუნდიალზე თითოეული მატჩისთვის. ფეხბურთელები გერმანიაში უდიდესი იმედებითა და მოტივაციით ჩავიდნენ.

მოპარული ფული და კოშმარი “პარკშტადიონზე”

ზაირმა ტურნირი შოტლანდიასთან ღირსეული მარცხით (0:2) დაიწყო. მიუხედავად წაგებისა, აფრიკელებმა ტექნიკური და ლამაზი ფეხბურთი აჩვენეს. თუმცა, მეორე მატჩის წინ, რომელიც იუგოსლავიის წინააღმდეგ უნდა გამართულიყო, გუნდში სკანდალი ატყდა. ფეხბურთელებმა გაიგეს, რომ მათთვის გამოყოფილი საპრიზო ფონდი და ხელფასები ზაირის ფეხბურთის ფედერაციის ჩინოვნიკებმა და მობუტუს გარემოცვამ მიითვისეს.

მოტყუებულმა და გაბრაზებულმა მოთამაშეებმა იუგოსლავიის წინააღმდეგ მოედანზე გასვლაზე უარი თქვეს და გაფიცვა მოაწყვეს. მხოლოდ ფიფას წარმომადგენლების ჩარევისა და მცირე კომპენსაციის გადახდის შემდეგ მოხერხდა მათი დაყოლიება, თუმცა მორალურად განადგურებულმა ზაირმა “პარკშტადიონზე” კატასტროფული ანგარიშით, 0:9 წააგო.

მობუტუს ულტიმატუმი: 4 გოლი და სიკვდილი

0:9 მარცხი დიქტატორ მობუტუსთვის პირად შეურაცხყოფად იქცა. მესამე, გადამწყვეტი მატჩი ზაირს მსოფლიოს მოქმედ ჩემპიონთან, ბრაზილიის ნაკრებთან უწევდა “ვალდშტადიონზე”. მატჩის წინა ღამეს, ფეხბურთელების სასტუმროში მობუტუს პირადი, შეიარაღებული დაცვა მივიდა. მათ მოთამაშეები ერთ ოთახში შეკრიბეს და დიქტატორის პირდაპირი მესიჯი გადასცეს.

“თუ ბრაზილიასთან ოთხი ან მეტი ბურთის სხვაობით წააგებთ, სახლში აღარ დაბრუნდებით!”

ეს არ იყო ცარიელი სიტყვები. მობუტუს რეჟიმისთვის ადამიანების გაქრობა და წამება ჩვეულებრივი ამბავი გახლდათ. ფეხბურთელებმა ზუსტად იცოდნენ, რომ სასწორზე არა მხოლოდ მათი, არამედ მათი ოჯახის წევრების სიცოცხლეც იდო.

85-ე წუთის გადამრჩენელი დარტყმა

ბრაზილიასთან მატჩი წარმოუდგენელ სტრესში მიმდინარეობდა. ზაირელები თავს თავგანწირვით იცავდნენ, თუმცა 79-ე წუთისთვის ბრაზილია უკვე 3:0 იგებდა. კიდევ ერთი გოლი და ზაირის ნაკრების ფეხბურთელებს სასიკვდილო განაჩენი გამოეწერებოდათ.

სწორედ ამ დროს, 85-ე წუთზე, მსაჯმა ზაირის კართან სახიფათო საჯარიმო დანიშნა. ბრაზილიელთა მხრიდან ბურთთან რიველინო მივიდა – კაცი, რომელსაც ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი დარტყმა ჰქონდა. დაძაბულობამ პიკს მიაღწია.

და უცებ, ილუნგა მვეპუ ცოცხალი კედლიდან გამოვარდა და ბურთი მოედნიდან მოიგერია. წლების შემდეგ, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, მვეპუმ ამ ისტორიულ მომენტზე გულახდილად ისაუბრა:

“ყველა იცინოდა, ფიქრობდნენ, რომ ველურები ვიყავით და წესები არ ვიცოდით. სინამდვილეში, მე პანიკაში ვიყავი. მე ამას განგებ ვაკეთებდი, რომ დრო გამეყვანა. მსაჯს ვთხოვდი, რომ ჩემთვის წითელი ბარათი ეჩვენებინა და გავეგდე, რადგან აღარ შემეძლო ამ ტერორში მოედანზე დგომა. ჩვენ ვტიროდით, ბრაზილიელები კი ვერ ხვდებოდნენ, რა გვჭირდა.”

დასასრული: მივიწყებული გმირები

მატჩი 3:0 დასრულდა. ზაირელმა ფეხბურთელებმა ამოისუნთქეს – მათ სიცოცხლე შეინარჩუნეს. თუმცა, სამშობლოში დაბრუნებულებს არავითარი პატივი არ რგებიათ. მობუტუმ ისინი დაივიწყა, ნაკრებს დაფინანსება შეუწყვიტა და ბევრი მათგანი უკიდურეს სიღარიბეში, მივიწყებული გარდაიცვალა.

დღეს, როდესაც ფეხბურთელები “სპოტიფაი კამპ ნოუს”, “ალიანც არენაზე” ან სხვა თანამედროვე არენებზე თამაშში მილიონებს გამოიმუშავებენ, რთული წარმოსადგენია ის წნეხი, რომლის ქვეშაც 1974 წელს ზაირის ნაკრები იმყოფებოდა. ილუნგა მვეპუს “კომიკური” დარტყმა კი სამუდამოდ დარჩება იმის შეხსენებად, თუ როგორ შეიძლება ფეხბურთი ზოგჯერ სიკვდილ-სიცოცხლისთვის ბრძოლად იქცეს.