ზამბიის ნაკრების ავიაკატასტროფა – ტრაგედია და ფენიქსივით აღდგომა

ფეხბურთის ისტორია არაერთ საშინელ ავიაკატასტროფას იცნობს: 1949 წლის “ტორინოს” ტრაგედია სუპერგას ბორცვზე, 1958 წლის მიუნხენის კატასტროფა, რომელმაც “მანჩესტერ იუნაიტედის” თაობა შეიწირა, თუ 2016 წელს “შაპეკოენსეს” დაღუპვა. თუმცა, ის, რაც 1993 წლის 27 აპრილს აფრიკაში მოხდა, გამორჩეულად მტკივნეული იყო. ერთ წამში განადგურდა არა უბრალოდ ერთი კლუბი, არამედ მთელი ერის სიამაყე, ნიჭი და იმედი. ეს არის ისტორია ზამბიის ეროვნულ ნაკრებზე – გუნდზე, რომელიც ოკეანეში ჩაიძირა, მაგრამ ფენიქსივით ფერფლიდან აღდგა და მსოფლიოს ნამდვილი სასწაული აჩუქა.

“ჩიპოლოპოლო” – აფრიკის ოქროს თაობა

1980-იანი წლების ბოლოსა და 90-იანების დასაწყისში ზამბიის ეროვნული ნაკრები, რომელსაც მეტსახელად “ჩიპოლოპოლოს” (სპილენძის ტყვიები) ეძახდნენ, კონტინენტის ერთ-ერთ ყველაზე სანახაობრივ და ძლიერ გუნდად ჩამოყალიბდა. 1988 წლის სეულის ოლიმპიადაზე ზამბიელებმა მთელი მსოფლიო განაცვიფრეს, როდესაც იტალიის უძლიერესი ნაკრები 4-0 გაანადგურეს. ამ მატჩში ზამბიის ლიდერმა, კალუშა ბვალიამ ჰეთ-თრიკი შეასრულა, იმავე წელს კი ის აფრიკის საუკეთესო ფეხბურთელად აღიარეს.

1993 წლისთვის ზამბიას ისტორიაში საუკეთესო შემადგენლობა ჰყავდა. გუნდს ლეგენდარული გოდფრი ჩიტალუ წვრთნიდა. “ჩიპოლოპოლო” 1994 წლის აშშ-ის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ ეტაპზე ბრწყინავდა და ჰქონდა რეალური შანსი, თავის ისტორიაში პირველად გასულიყო მუნდიალზე.

საბედისწერო ფრენა გაბონის სანაპიროსთან

1993 წლის 27 აპრილს ზამბიის ნაკრები სენეგალში, დაკარში მიფრინავდა, სადაც შესარჩევი ციკლის გადამწყვეტი მატჩი უნდა გაემართა. ფინანსური სიდუხჭირის გამო, ზამბიის ფეხბურთის ასოციაციამ გუნდისთვის რეგულარული ავიარეისის ბილეთები ვერ შეიძინა და ნაკრები ზამბიის სამხედრო-საჰაერო ძალების კუთვნილი, მოძველებული DHC-5 Buffalo ტიპის სამხედრო თვითმფრინავით გაამგზავრა.

თვითმფრინავს ტექნიკური პრობლემები ჯერ კიდევ კონგოში, საწვავის პირველი შევსებისას შეექმნა, თუმცა ფრენა მაინც გაგრძელდა. გაბონის დედაქალაქ ლიბრევილში საწვავის მეორედ შევსების შემდეგ, ჰაერში აფრენიდან სულ რამდენიმე წუთში, თვითმფრინავის ერთ-ერთ ძრავას ცეცხლი გაუჩნდა. გამოუცდელმა და გადაღლილმა პილოტმა პანიკაში შეცდომა დაუშვა – ანთებული ძრავის ნაცვლად, შეცდომით გამართული ძრავა გამორთო. თვითმფრინავმა მართვა დაკარგა და ატლანტის ოკეანეში, ნაპირიდან სულ რაღაც 500 მეტრში ჩავარდა.

ბორტზე მყოფი 30-ვე ადამიანი დაიღუპა. მათ შორის იყო ზამბიის ნაკრების 18 ფეხბურთელი, მთავარი მწვრთნელი გოდფრი ჩიტალუ, დამხმარე პერსონალი და ეკიპაჟის წევრები. მთელი ერი გლოვამ მოიცვა. ქვეყანაში გამოცხადდა 7-დღიანი ეროვნული გლოვა, ფეხბურთელები კი დედაქალაქ ლუსაკაში, ეროვნული სტადიონის გვერდით, საგანგებოდ შექმნილ “გმირთა მემორიალში” დაკრძალეს.

კალუშა ბვალიას ცრემლები და ახალი მისია

სიკვდილს მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი გადაურჩა, მათ შორის გუნდის კაპიტანი და უდავო ლიდერი – კალუშა ბვალია. ის იმ პერიოდში ნიდერლანდებში, პსვ-ს რიგებში გამოდიოდა. ბვალია სამხედრო თვითმფრინავში არ იმყოფებოდა, რადგან საკლუბო მატჩის გამო ევროპიდან სენეგალში პირდაპირი, კომერციული რეისით უნდა ჩაფრენილიყო.

“როდესაც ეს ამბავი გავიგე, სამყარო ჩემ გარშემო დაინგრა. დავკარგე ჩემი ძმები, ჩემი მეგობრები, ადამიანები, რომლებთან ერთადაც გავიზარდე. ჩემი პირველი ფიქრი იყო, რომ ფეხბურთს აღარასდროს ვითამაშებდი,” – იხსენებდა მოგვიანებით კალუშა ბვალია.

თუმცა, გლოვის შემდეგ ბვალიამ გააცნობიერა, რომ ფარ-ხმლის დაყრა დაღუპული თანაგუნდელების ხსოვნის ღალატი იქნებოდა. მან საკუთარ თავზე აიღო ურთულესი მისია – ნულიდან შეექმნა ახალი გუნდი.

სასწაული ნანგრევებიდან: 1994 წლის ფინალი

ბვალიამ ზამბიის ჩემპიონატიდან და ქვედა ლიგებიდან სრულიად უცნობი, ახალგაზრდა ბიჭები შეკრიბა. მათ არ ჰქონდათ საერთაშორისო გამოცდილება, მაგრამ ჰქონდათ წარმოუდგენელი მოტივაცია – ეთამაშათ დაღუპული გმირებისთვის.

ტრაგედიიდან რამდენიმე თვეში, ახალმა გუნდმა მუნდიალის შესარჩევ ციკლში თამაში გააგრძელა და მსოფლიო ჩემპიონატზე გასვლამდე სულ ერთი ნაბიჯი, მხოლოდ ერთი ქულა დააკლდა, როდესაც მაროკოსთან საკამათო ვითარებაში 0-1 დამარცხდა.

ნამდვილი სასწაული კი 1994 წლის გაზაფხულზე, ტრაგედიიდან ზუსტად ერთ წელიწადში მოხდა. ტუნისში გამართულ აფრიკის ერთა თასზე, გამოუცდელი ზამბია ტურნირის მთავარი სენსაცია გახდა. კალუშა ბვალიას წინამძღოლობით, “ჩიპოლოპოლომ” ჯგუფური ეტაპი გადალახა, პლეი-ოფში სენეგალი და მალი დაამარცხა და ფინალში გავიდა!

ფინალში ზამბიას აფრიკის უძლიერესი ნაკრები – ნიგერია დაუპირისპირდა. ზამბია მე-3 წუთზე ელია ლიტანას გოლით დაწინაურდა კიდეც, თუმცა გამოცდილმა ნიგერიელებმა ემანუელ ამუნიკეს დუბლით 2-1 მოიგეს. მიუხედავად მარცხისა, მთელი სტადიონი და მსოფლიო ფეხბურთი ზამბიელებს ფეხზე წამოუდგა და ტაშს უკრავდა. გუნდმა, რომელიც ერთი წლის წინ ფიზიკურად აღარ არსებობდა, კონტინენტის ვიცე-ჩემპიონობა იზეიმა.

წრის შეკვრა 2012 წელს: დაპირება შესრულებულია

ამ ისტორიას ჰოლივუდური დასასრული 2012 წელს ჰქონდა. აფრიკის ერთა თასს გაბონმა და ეკვატორულმა გვინეამ უმასპინძლეს, ფინალი კი… ლიბრევილში გაიმართა – ზუსტად იმ ქალაქში, რომლის სანაპიროსთანაც 1993 წელს ზამბიის თვითმფრინავი ჩავარდა.

ზამბიის ნაკრები ტურნირზე უკვე ფედერაციის პრეზიდენტმა, კალუშა ბვალიამ ჩაიყვანა. ფინალის წინ მთელი გუნდი ოკეანის სანაპიროზე მივიდა, დაღუპულთა ხსოვნას პატივი მიაგო და ყვავილები წყალში ჩაყარა. რამდენიმე დღეში კი, ფინალურ მატჩში ზამბიამ დრამატულ პენალტების სერიაში დაამარცხა ვარსკვლავური კოტ-დ’ივუარი (დიდიე დროგბას შემადგენლობით) და ისტორიაში პირველად გახდა აფრიკის ჩემპიონი.

19 წლის შემდეგ, ზუსტად იმ ადგილას, სადაც ზამბიური ფეხბურთის უდიდესი ტრაგედია დატრიალდა, “ჩიპოლოპოლომ” ისტორიის უდიდესი ტრიუმფი იზეიმა. ეს იყო დადასტურება იმისა, რომ სიყვარული, ერთგულება და დაუღალავი ბრძოლა ნებისმიერ ტრაგედიასა და სიკვდილზე ძლიერია.