“ბენფიკას” 100-წლიანი წყევლა: ბელა გუტმანის მისტიკური შურისძიება

ფეხბურთი ლოგიკური, ტაქტიკური და ფიზიკური სპორტია, სადაც ყველაფერს ციფრები და სტატისტიკა წყვეტს. თუმცა, ზოგჯერ ამ თამაშში იმდენად აუხსნელი და მისტიკური მოვლენები ხდება, რომ ყველაზე სკეპტიკურად განწყობილი გულშემატკივარიც კი იწყებს ზებუნებრივი ძალების არსებობის დაჯერებას. ფეხბურთის ისტორიაში ბევრი “წყევლა” არსებობს, მაგრამ არცერთი მათგანი არ არის ისეთი ზუსტი, მტკივნეული და დაუნდობელი, როგორც ლეგენდარული უნგრელი მწვრთნელის, ბელა გუტმანის მიერ ლისაბონის “ბენფიკასთვის” გამოტანილი 100-წლიანი განაჩენი.

ორი ევროპული ტრიუმფი და ეუსებიოს აღმოჩენა

1960-იანი წლების დასაწყისში “რეალ მადრიდი” ევროპულ ფეხბურთში აბსოლუტური ჰეგემონი იყო – მათ ჩემპიონთა თასის პირველი ხუთივე გათამაშება მოიგეს. სწორედ ამ დროს პორტუგალიურ “ბენფიკაში” მივიდა ებრაული წარმოშობის უნგრელი მწვრთნელი ბელა გუტმანი. ის იყო ტაქტიკური გენიოსი, მძიმე ხასიათის მქონე ნოვატორი და კაცი, რომელმაც ფეხბურთის ისტორია შეცვალა.

გუტმანმა “ბენფიკაში” მისვლისთანავე გუნდიდან 20 ვეტერანი ფეხბურთელი გაუშვა და აქცენტი ახალგაზრდებზე გააკეთა. ლეგენდის თანახმად, საპარიკმახეროში შემთხვევით მოსმენილი საუბრის წყალობით სწორედ მან აღმოაჩინა მოზამბიკელი ვუნდერკინდი – ეუსებიო, რომელიც მოგვიანებით მსოფლიო ფეხბურთის ლეგენდად იქცა.

შედეგმაც არ დააყოვნა: 1961 წელს “ბენფიკამ” ჩემპიონთა თასის ფინალში კატალონიის “ბარსელონა” 3:2 დაამარცხა და ევროპის საუკეთესო გუნდი გახდა. ზუსტად ერთი წლის შემდეგ, 1962 წელს, ლისაბონელებმა ფინალში თავად “რეალ მადრიდი” (სადაც პუშკაში და დი სტეფანო ბრწყინავდნენ) 5:3 გაანადგურეს და ევროპული გვირგვინი შეინარჩუნეს. “ბენფიკა” მსოფლიოს საუკეთესო კლუბად იქცა.

უარი პრემიაზე და საბედისწერო სიტყვები

ზედიზედ მეორე ჩემპიონთა თასის მოგების შემდეგ, ბელა გუტმანი კლუბის პრეზიდენტსა და დირექტორთა საბჭოს შეხვდა. უნგრელმა სპეციალისტმა მიღწეული ისტორიული წარმატების სანაცვლოდ ხელფასის მომატება და სოლიდური პრემია მოითხოვა.

კლუბის ხელმძღვანელობამ ჩათვალა, რომ ასეთი ძლიერი შემადგენლობით თასების მოგებას გუტმანის გარეშეც შეძლებდნენ. მათ მწვრთნელს მოთხოვნაზე ცინიკური უარი უთხრეს და განუცხადეს, რომ კონტრაქტში პრემიის მუხლი არ ეწერა. შეურაცხყოფილმა ბელა გუტმანმა კლუბის დატოვების გადაწყვეტილება მიიღო, თუმცა წასვლის წინ კაბინეტში ისტორიული სიტყვები წარმოთქვა:

“ჩემ გარეშე “‘ბენფიკა” პორტუგალიის ჩემპიონატს კი მოიგებს, მაგრამ მომდევნო 100 წლის განმავლობაში ეს კლუბი ევროპულ თასს ვეღარასოდეს აღმართავს!”

მაშინ ამ სიტყვებზე ლისაბონში ბევრი იცინა. ყველას ეგონა, რომ ეს უბრალოდ გაბრაზებული, ეგოცენტრული მოხუცის ემოციური ამოძახილი იყო. თუმცა, დრომ აჩვენა, რომ წყევლამ მოქმედება მაშინვე დაიწყო.

8 წაგებული ფინალი და უძლური ეუსებიო

გუტმანის წასვლის შემდეგ “ბენფიკა” კიდევ დიდხანს რჩებოდა ძლიერ გუნდად და ევროპული ტურნირების ფინალებშიც გადიოდა, მაგრამ ფინალის დღეს ყოველთვის რაღაც აუხსნელი ხდებოდა.

კლუბმა წააგო 1963 (“მილანთან”), 1965 (“ინტერთან”) და 1968 (“მანჩესტერ იუნაიტედთან”) წლების ჩემპიონთა თასის ფინალები. მოგვიანებით მათ წააგეს 1983 წლის უეფას თასის ფინალიც “ანდერლეხტთან” და 1988 წლის ჩემპიონთა თასის ფინალი პსვ-სთან (პენალტების სერიაში).

1990 წელს ჩემპიონთა თასის ფინალი ვენაში გაიმართა – ქალაქში, სადაც ბელა გუტმანი იყო დასაფლავებული. “ბენფიკას” მეტოქე “მილანი” გახლდათ. მატჩის წინა დღეს, ლისაბონელთა ლეგენდა ეუსებიო გუტმანის საფლავზე მივიდა. ის მუხლებზე დაეცა, ტიროდა და ყოფილ მწვრთნელს პატიებასა და წყევლის მოხსნას სთხოვდა. მაგრამ მეორე დღეს “ბენფიკამ” ფინალი მაინც წააგო (0:1).

ახალ საუკუნეში წყევლა ევროპა ლიგაზეც გავრცელდა. 2013 წლის ფინალში “ბენფიკა” “ჩელსისთან” 93-ე წუთზე გაშვებული გოლით (ბრანისლავ ივანოვიჩის თავურით) დამარცხდა. 2014 წელს კი ევროპა ლიგის ფინალი ესპანურ “სევილიასთან”, კვლავ პენალტების სერიაში დათმო. ჯამში – 8 წაგებული ევროპული ფინალი ზედიზედ!

დარჩენილი 36 წელი

დღეს “ბენფიკას” გულშემატკივრები, ხელმძღვანელობა და თავად ფეხბურთელებიც კი აღარ უარყოფენ წყევლის არსებობას. ლისაბონის სტადიონზე ბელა გუტმანის ბრინჯაოს ძეგლიც კი დადგეს (რომელსაც ხელში ევროპის თასი უჭირავს), რათა როგორმე მისი სული დაემშვიდებინათ, მაგრამ ამანაც არ უშველა.

ბელა გუტმანის მიერ გამოტანილი 100-წლიანი სასჯელი 2062 წელს იწურება. მანამდე კი, “ბენფიკას” ქომაგებს კიდევ 36 წელი მოუწევთ ლოდინი, რათა გაარკვიონ – იარსებებს თუ არა მისტიკური წყევლა საუკუნის ბოლომდე, თუ რომელიმე თაობა მის დამსხვრევას მაინც შეძლებს.