50-წლიანი უსამართლობა: რატომ შეეშინდა ინგლისს ქალთა ფეხბურთის და 1921 წლის სამარცხვინო აკრძალვა

ფეხბურთის ისტორია სავსეა ტრიუმფებით, დაცემითა და დაუჯერებელი ემოციებით. თუმცა, ამ ლამაზი თამაშის მატიანეში არსებობს ბნელი ფურცლები, რომლებზეც ათწლეულების განმავლობაში ხმამაღლა არავინ საუბრობდა. ერთ-ერთი ასეთი ისტორია 1921 წელს ინგლისში დატრიალდა – სამშობლოში, სადაც ფეხბურთი დაიბადა, ქალებს მისი თამაში ოფიციალურად აუკრძალეს და ეს აკრძალვა ზუსტად ნახევარი საუკუნე გაგრძელდა.

როგორ მოხდა, რომ სპორტმა, რომელიც დღეს რეკორდებს ხსნის, 100 წლის წინ კაცების მხრიდან ისეთი პანიკა და შიში გამოიწვია, რომ მისი მოედნიდან გაქრობა გადაწყვიტეს? ამის გასაგებად პირველი მსოფლიო ომის დროინდელ ინგლისში უნდა დავბრუნდეთ.

ომი, ქარხნები და ფეხბურთის ახალი სიცოცხლე

1914 წელს, როდესაც პირველი მსოფლიო ომი დაიწყო, ასობით ათასი ინგლისელი მამაკაცი ფრონტზე წავიდა. ქვეყნის ეკონომიკა და ინდუსტრია კოლაფსის წინაშე აღმოჩნდა. ამიტომ, ქალებმა მასობრივად დაიწყეს მუშაობა ქარხნებში, სადაც ტყვია-წამალს, იარაღსა და სხვა აუცილებელ ნივთებს ამზადებდნენ.

მძიმე და დამღლელი სამუშაო ცვლების დროს, შესვენებებზე, ქალებმა ფაბრიკების ეზოებში ფეხბურთის თამაში დაიწყეს. თავდაპირველად ეს მხოლოდ განტვირთვის საშუალება იყო, თუმცა მალე ნამდვილ გატაცებად იქცა. ქარხნებმა საკუთარი გუნდები ჩამოაყალიბეს და ერთმანეთში ამხანაგური მატჩების გამართვა დაიწყეს, რათა ომით დაზარალებულთათვის, ობლებისა და დაჭრილი ჯარისკაცებისთვის ფული შეეგროვებინათ.

“დიკ, კერის ლედი” და ისტორიული რეკორდი “გუდისონ პარკზე”

ამ პერიოდში ბევრი გუნდი გამოირჩეოდა, მაგრამ პრესტონში დაარსებულმა “დიკ, კერის ლედიმ” ნამდვილი ფურორი მოახდინა. ეს გუნდი “დიკ, კერ ენდ კომპანის” ქარხნის მუშებისგან შედგებოდა. მათმა ოსტატობამ, ტაქტიკურმა განსწავლულობამ და სანახაობრივმა თამაშმა ქალთა ფეხბურთი სრულიად ახალ დონეზე აიყვანა.

1920 წლის 26 დეკემბერს, ტრადიციულ “ბოქსინგ დეიზე”, “დიკ, კერის ლედიმ” თავისი ყველაზე ცნობილი მატჩი ჩაატარა. ისინი “სენტ ელენსის” ქალთა გუნდს “ევერტონის” საშინაო არენაზე, ლეგენდარულ “გუდისონ პარკზე” დაუპირისპირდნენ. ის, რაც იმ დღეს მოხდა, ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციისთვის (FA) ნამდვილი კოშმარი აღმოჩნდა.

მატჩს 53 000 მაყურებელი დაესწრო! სტადიონი ბოლომდე გაივსო, ხოლო 10 000-დან 14 000-მდე გულშემატკივარი გარეთ დარჩა, რადგან ტრიბუნებზე ადგილი უბრალოდ აღარ იყო. ეს გახლდათ უპრეცედენტო დასწრება, რომელსაც იმ დროისთვის კაცთა პროფესიონალური კლუბების უმრავლესობაც კი ვერ აგროვებდა.

შიში, კონკურენცია და 1921 წლის 5 დეკემბრის ვერდიქტი

ომი დასრულდა, მამაკაცები ფრონტიდან დაბრუნდნენ და კაცთა ლიგებმა ფუნქციონირება განაგრძეს. თუმცა, ქალთა ფეხბურთის პოპულარობა არ ეცემოდა. პირიქით, “დიკ, კერის ლედი” და სხვა გუნდები აგრძელებდნენ სტადიონების ავსებას და უზარმაზარი თანხების გამომუშავებას ქველმოქმედებისთვის.

ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციამ იგრძნო, რომ ქალთა ფეხბურთი მათ მონოპოლიასა და კაცთა ტურნირებს პირდაპირ კონკურენციას უწევდა. ფუნქციონერებს შეეშინდათ, რომ მაყურებელი ქალების მატჩებს უფრო მეტ ყურადღებას უთმობდა. ამიტომ, 1921 წლის 5 დეკემბერს, FA-მ მიიღო ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე უსამართლო გადაწყვეტილება – მათ თავიანთ წევრ კლუბებს აუკრძალეს სტადიონების დათმობა ქალთა გუნდებისთვის.

ოფიციალურ განცხადებაში ასოციაცია წერდა:

“ფეხბურთის თამაში სრულიად შეუფერებელია ქალებისთვის და ის არ უნდა წახალისდეს. გარდა ამისა, არსებობს პრეტენზიები, რომ საქველმოქმედო მატჩებიდან შემოსული თანხების დიდი ნაწილი მიზნობრივად არ იხარჯება.”

ფინანსური დარღვევების ბრალდება არასდროს დადასტურებულა, თუმცა რეალური მიზეზი ყველასთვის ნათელი იყო: FA-მ კონკურენცია უბრალოდ ვერ აიტანა.

50-წლიანი სიჩუმე და დაკარგული თაობები

ამ აკრძალვამ ქალთა ფეხბურთს სასიკვდილო დარტყმა მიაყენა. მართალია, ქალებმა პროტესტის ნიშნად თავიანთი ალტერნატიული ასოციაცია შექმნეს და თამაშს პარკებსა და სამოყვარულო მინდვრებზე აგრძელებდნენ, მაგრამ დიდი სტადიონების, ინფრასტრუქტურისა და ოფიციალური მხარდაჭერის გარეშე სპორტის ეს მიმართულება თანდათან მივიწყებას მიეცა.

აკრძალვა ზუსტად 50 წელი, 1971 წლამდე გაგრძელდა! ინგლისში ქალთა ფეხბურთს ნახევარი საუკუნე დასჭირდა იმისათვის, რომ ოფიციალური სტატუსი დაებრუნებინა და ნულიდან დაეწყო განვითარება. რომ არა 1921 წლის ეს დისკრიმინაციული გადაწყვეტილება, ვინ იცის, დღეს რა მასშტაბებზე იქნებოდა ეს სპორტი.

დღეს, როცა ვხედავთ, როგორ ავსებენ ქალთა გუნდები “უემბლის”, “ოლდ ტრაფორდს” თუ “სპოტიფაი კამპ ნოუს”, უნდა გვახსოვდეს იმ ქალების სახელი, რომლებმაც 100 წლის წინ დაამტკიცეს, რომ ფეხბურთი ყველას თამაშია. “დიკ, კერის ლედის” ისტორია კი სამუდამოდ დარჩება საფეხბურთო რომანტიკის განუყოფელ ნაწილად.