მოჩვენებათა მატჩი: ჩილე ცარიელი მოედნის წინააღმდეგ (1973 წელი)

ფეხბურთის ისტორიაში მრავალი უცნაური და აბსურდული მომენტი მომხდარა, თუმცა 1973 წლის 21 ნოემბერს ჩილეს დედაქალაქ სანტიაგოში გამართული მატჩი ყოველგვარ ლოგიკასა და სპორტულ ეთიკას სცდება. ეს იყო შეხვედრა, სადაც მოედანზე მხოლოდ ერთი გუნდი იმყოფებოდა, მსაჯმა თამაში ოფიციალურად დაიწყო, ფეხბურთელებმა ცარიელ კარში გოლი გაიტანეს და მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური ასე მოიპოვეს. ეს არის ამბავი ფეხბურთისა და სისხლიანი დიქტატურის შეჯახებაზე, რომელსაც ისტორიამ “მოჩვენებათა მატჩი” შეარქვა.

სისხლიანი გადატრიალება და ესტადიო ნასიონალი

1973 წლის სექტემბერში ჩილეში სამხედრო გადატრიალება მოხდა. გენერალმა აუგუსტო პინოჩეტმა დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი სალვადორ ალიენდე ჩამოაგდო და ქვეყანაში სასტიკი დიქტატურა დაამყარა. რეჟიმის მოწინააღმდეგეების, მემარცხენე აქტივისტებისა და სტუდენტების მასობრივი დაკავებები დაიწყო. პოლიტიკური პატიმრების განსათავსებლად პინოჩეტმა ქვეყნის მთავარი არენა – “ესტადიო ნასიონალი” გამოიყენა.

სტადიონი, სადაც რამდენიმე თვით ადრე ათიათასობით ადამიანი ფეხბურთს ზეიმობდა, ნამდვილ საკონცენტრაციო ბანაკად იქცა. ტრიბუნების ქვეშ, გასახდელებსა და დერეფნებში 7 000-ზე მეტი ადამიანი ჰყავდათ გამომწყვდეული. იქ ხალხს აწამებდნენ, ხვრეტდნენ და უმოწყალოდ სცემდნენ. ზუსტად ამ სისხლიან არენაზე უნდა გადაწყვეტილიყო 1974 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბედი.

ფიფას ინსპექცია და ცინიკური დასკვნა

1974 წლის გერმანიის მუნდიალზე მოსახვედრად, რეგლამენტის თანახმად, სამხრეთ ამერიკისა და ევროპის წარმომადგენლებს შორის პლეი-ოფის ორმატჩიანი დუელი უნდა გამართულიყო. ერთმანეთს ჩილე და საბჭოთა კავშირი დაუპირისპირდნენ. პირველი მატჩი მოსკოვში გაიმართა და ფრედ, 0-0 დასრულდა.

საპასუხო მატჩი სანტიაგოში, “ესტადიო ნასიონალზე” იყო დანიშნული. საბჭოთა კავშირმა განაცხადა, რომ პოლიტიკური რეპრესიებისა და წამების ადგილად ქცეულ სტადიონზე თამაშს არ აპირებდა და ფიფას მატჩის ნეიტრალურ მოედანზე გადატანა მოსთხოვა. საპასუხოდ, ფიფამ სანტიაგოში სპეციალური საინსპექციო კომისია გაგზავნა.

პინოჩეტის რეჟიმმა ინსპექციისთვის საგანგებოდ მოემზადა: პატიმრების ნაწილი ქალაქგარეთ ბანაკებში გადაიყვანა, ნაწილი კი სტადიონის შიდა, დახურულ გვირაბებში დამალა, რათა ევროპელ ჩინოვნიკებს ისინი არ დაენახათ. ფიფას გენერალურმა მდივანმა, ჰელმუტ კეზერმა სტადიონი დაათვალიერა და ცინიკური დასკვნა გამოიტანა:

“ჩვენ ვნახეთ, რომ სტადიონზე ცხოვრება ჩვეულებრივი რიტმით მიმდინარეობს. მინდვრის საფარი იდეალურ მდგომარეობაშია. არ არსებობს არანაირი დაბრკოლება მატჩის ჩასატარებლად.”

მოსკოვმა პროტესტის ნიშნად ჩილეში გამგზავრებაზე კატეგორიული უარი განაცხადა. მიუხედავად ამისა, ფიფამ მატჩი არ გააუქმა და ჩილეს ნაკრებს მოედანზე გასვლა უბრძანა.

გოლი ცარიელ კარში – სპექტაკლი 15 000 მაყურებლის წინაშე

1973 წლის 21 ნოემბერს “ესტადიო ნასიონალის” ტრიბუნებზე 15 000-მდე მაყურებელი შეიკრიბა. ჩილეს ეროვნული ნაკრები სრული შემადგენლობით გავიდა მინდორზე. მოედნის მეორე ნახევარი კი სრულიად ცარიელი იყო.

ავსტრიელმა მსაჯმა სასტვენი ჩაბერა. ჩილელებმა ბურთი ცენტრიდან გაათამაშეს. ფეხბურთელები ერთმანეთში უპასუხისმგებლოდ და უხალისოდ ცვლიდნენ პასებს, თითქოს მოჩვენებებს ეთამაშებოდნენ. როდესაც ისინი მეტოქის საჯარიმოს მიუახლოვდნენ, გუნდის კაპიტანმა, ფრანსისკო “ჩამაკო” ვალდესმა ბურთი ცარიელ ბადეში შეაგორა.

გოლის გასვლისთანავე მსაჯმა მატჩი შეწყვიტა, რადგან მოწინააღმდეგე გუნდი მოედანზე არ იმყოფებოდა. ჩილეს ოფიციალურად ჩაეთვალა გამარჯვება და მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური გადაეცა.

“ეს იყო ყველაზე სამარცხვინო მომენტი ჩემს ცხოვრებაში. ჩვენ მოედანზე თოჯინებივით გამოგვიყვანეს, რათა რეჟიმის პოლიტიკური ცირკის ნაწილი გავმხდარიყავით. ჩვენ უბრალოდ გვრცხვენოდა,” – იხსენებდა მოგვიანებით ჩილეს ნაკრების ერთ-ერთი ფეხბურთელი, ლეონარდო ველისი.

ფარსის გაგრძელება და მწარე რეალობა

რადგან ტრიბუნებზე შეკრებილ მაყურებელს ბილეთის ფული გადახდილი ჰქონდა და სანახაობას ელოდა, ორგანიზატორებმა მეორე ფარსი დადგეს: ჩილეს ნაკრებმა იმავე საღამოს ამხანაგური მატჩი ბრაზილიურ “სანტოსთან” გამართა. მოტივაციადაკარგული და დამცირებული ჩილელები ბრაზილიურ კლუბთან უშანსოდ, 0-5 განადგურდნენ.

ფიფამ ფორმალურად მატჩის შედეგად 2-0 ტექნიკური მოგება დააფიქსირა, ჩილე კი 1974 წლის გერმანიის მუნდიალზე გაემგზავრა, სადაც ჯგუფური ეტაპიც ვერ გადალახა. 1973 წლის “მოჩვენებათა მატჩი” კი სამუდამოდ დარჩა მსოფლიო ფეხბურთის ისტორიაში, როგორც სიმბოლო იმისა, თუ როგორ შეიძლება სპორტული ორგანიზაცია დიქტატურის წინაშე მორჩილ იარაღად იქცეს და ფეხბურთი ტრაგიკულ აბსურდამდე დაიყვანოს.