რკინის ფარდის მიღმა: ლასლო კუბალას გაქცევა და ომი ტრანსფერისთვის

ფეხბურთის ისტორიაში ბევრი დიდი ტრანსფერი გვინახავს, მაგრამ იშვიათია შემთხვევა, როდესაც ფეხბურთელისთვის ბრძოლა საჯაშუშო თრილერს, პოლიტიკურ დრამასა და ჰოლივუდის ფილმის სცენარს ემსგავსება. ეს არის ისტორია ლასლო კუბალაზე – კაცზე, რომელმაც კომუნისტურ რეჟიმს საბჭოთა ჯარისკაცის ფორმაში გადაცმულმა დააღწია თავი და რომლის ხელში ჩასაგდებადაც “ბარსელონა” და “რეალ მადრიდი” ერთმანეთს დაუნდობლად ებრძოდნენ.

საბჭოთა ჯარისკაცის ფორმა და გაქცევა სატვირთოთი

1948 წელს უნგრეთში ძალაუფლება კომუნისტურმა პარტიამ ჩაიგდო ხელში. ქვეყანაში დაეშვა ე.წ. “რკინის ფარდა”. ლასლო კუბალა, რომელიც იმ პერიოდში “ვასაშის” რიგებში ბრწყინავდა და წარმოუდგენელი ტალანტით გამოირჩეოდა, მიხვდა, რომ დიქტატურის პირობებში მისი მომავალი განადგურდებოდა. მას არ სურდა ჯარში სამსახური და კომუნისტური რეჟიმის პროპაგანდის ნაწილად ყოფნა.

1949 წლის იანვარში კუბალამ სიცოცხლისთვის საშიში გადაწყვეტილება მიიღო – ქვეყნიდან გაქცევა. იმ დროისთვის საზღვრები მკაცრად კონტროლდებოდა და ნებისმიერ გაქცეულს ადგილზევე ხვრეტდნენ. ლასლომ ფული გადაუხადა კონტრაბანდისტებს, რომლებმაც მას საბჭოთა ჯარისკაცის უნიფორმა მისცეს. კუბალა სამხედრო სატვირთო მანქანის ძარაზე, ბრეზენტის ქვეშ დაიმალა და ასე, სიკვდილის მუდმივი შიშის ქვეშ, გადაკვეთა ავსტრიის საზღვარი, საიდანაც იტალიაში ჩავიდა.

“ტორინო” და სასწაულებრივი გადარჩენა

იტალიაში ჩასულმა კუბალამ თავი ადგილობრივ “პრო პატრიას” შეაფარა. მისი საოცარი ტალანტის შესახებ ხმები მალევე გავრცელდა. 1949 წლის მაისში მას დაუკავშირდნენ იმდროინდელი ევროპის საუკეთესო გუნდის, “ტორინოს” (რომელიც “ილ გრანდე ტორინოს” სახელით იყო ცნობილი) წარმომადგენლები. კუბალა მიიწვიეს, რათა მას “ტორინოს” შემადგენლობაში სტუმრის სტატუსით, ლისაბონში, პორტუგალიური “ბენფიკას” წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში მიეღო მონაწილეობა.

უნგრელი ფეხბურთელი სიხარულით დათანხმდა, თუმცა გამგზავრებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე, იტალიაში ურთულესი გზით (მისმა მეუღლემ ჩვილი ბავშვი მანქანის საბურავში ჩასვა და ასე გადმოცურა მდინარე დუნაი) გამოიპარა კუბალას ოჯახიც. მათი ვაჟი, ბრანკო, მძიმედ ავად იყო. კუბალამ შვილის მდგომარეობის გამო ლისაბონში გამგზავრებაზე ბოლო წამს უარი თქვა და ოჯახთან დარჩენა ამჯობინა.

ეს გადაწყვეტილება მისთვის სიცოცხლის გადამრჩენელი აღმოჩნდა. 1949 წლის 4 მაისს, ლისაბონიდან მომავალი “ტორინოს” თვითმფრინავი ტურინთან ახლოს, სუპერგას ბორცვზე ჩამოვარდა. ბორტზე მყოფი 31-ვე ადამიანი, მათ შორის მთელი ლეგენდარული გუნდი – დაიღუპა. შვილის ავადმყოფობამ ლასლო კუბალა გარდაუვალი სიკვდილისგან იხსნა.

ფიფას დისკვალიფიკაცია და ლტოლვილთა გუნდი

კუბალას გაქცევამ უნგრეთის კომუნისტური მთავრობა გააცოფა. უნგრეთის ფეხბურთის ფედერაციამ ფიფაში საჩივარი შეიტანა და ფეხბურთელის მკაცრად დასჯა მოითხოვა. ფიფამ პოლიტიკური წნეხის გამო კუბალას ერთწლიანი დისკვალიფიკაცია მისცა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მას ოფიციალურ მატჩებში თამაში ეკრძალებოდა.

თუმცა, კუბალა არ დანებებულა. იტალიაში მან შეკრიბა აღმოსავლეთ ევროპიდან გამოქცეული სხვა ფეხბურთელები და ჩამოაყალიბა ლტოლვილთა გუნდი, სახელწოდებით “ჰუნგარია”. ამ გუნდმა ევროპის მასშტაბით ამხანაგური ტურნე მოაწყო. 1950 წელს ესპანეთში სტუმრობისას “ჰუნგარიამ” ესპანეთის ეროვნული ნაკრები და “ესპანიოლი” გაანადგურა. კუბალა მოედანზე ჯადოქარივით მოქმედებდა – მისი დრიბლინგი, ჯარიმები და ფიზიკური ძალა ესპანელებისთვის სრულიად უცხო ხილი იყო.

“რეალ მადრიდი” თუ “ბარსელონა”? – სატრანსფერო ჯაშუშობა

კუბალას თამაშით მოხიბლულმა “რეალ მადრიდის” პრეზიდენტმა, სანტიაგო ბერნაბეუმ გადაწყვიტა, რომ უნგრელი გენიოსი მადრიდში უნდა გადასულიყო. “რეალ მადრიდი” ფეხბურთელს სოლიდურ კონტრაქტს სთავაზობდა. მოლაპარაკებები თითქმის დასრულებული იყო, მაგრამ საქმეში “ბარსელონას” ლეგენდარული სკაუტი და ყოფილი ფეხბურთელი, სამიტიერი ჩაერთო.

სამიტიერი მიხვდა, რომ თუ “რეალ მადრიდი” კუბალას დაიმატებდა, კატალონიელებს მძიმე წლები ელოდათ. ლეგენდის თანახმად, როდესაც კუბალა მატარებლით მადრიდისკენ მიემგზავრებოდა კონტრაქტზე ხელის მოსაწერად, სამიტიერი მას მატარებელში დახვდა, სასმელით გაუმასპინძლდა და დაარწმუნა, რომ “ბარსელონა” მას ბევრად უკეთეს პირობებს შესთავაზებდა. მეტიც, სამიტიერმა ფრანკოს რეჟიმში თავისი მაღალჩინოსანი მეგობრები გამოიყენა, რათა კუბალასთვის ესპანეთის მოქალაქეობის მინიჭების პროცესი დაეჩქარებინა და ფიფას დისკვალიფიკაცია აერიდებინა.

“მე მინდოდა თავისუფლება და ფეხბურთის თამაში. ‘ბარსელონამ’ მომცა სახლი, როდესაც მე საერთოდ არაფერი მქონდა,” – იხსენებდა მოგვიანებით ლასლო კუბალა.

“კამპ ნოუს” ნამდვილი შემოქმედი

1951 წელს კუბალა ოფიციალურად “ბარსელონას” ფეხბურთელი გახდა. ის, რაც შემდეგ მოხდა, კლუბის ისტორიაში ოქროს ასოებით ჩაიწერა. პირველივე სრულ სეზონში (1951/52) “ბარსელონამ” ესპანეთში ყველა შესაძლო ტიტული (5 თასი) მოიგო, კუბალამ კი ერთ-ერთ მატჩში (“სპორტინგის” წინააღმდეგ) 7 გოლი გაიტანა, რაც ლა ლიგის ისტორიაში დღემდე რეკორდად რჩება.

კუბალას სანახავად იმდენი ხალხი დადიოდა, რომ კატალონიელთა ძველი სტადიონი – “ლეს კორტსი” გულშემატკივრებს ვეღარ იტევდა. კლუბის ხელმძღვანელობა იძულებული გახდა, ახალი, გიგანტური არენა აეშენებინა. სწორედ კუბალას ფენომენალური თამაშის პირდაპირი შედეგი იყო 1957 წელს “კამპ ნოუს” გახსნა.

კაცი, რომელიც საბჭოთა ჯარისკაცის ფორმით ბრეზენტის ქვეშ იმალებოდა, ესპანური ფეხბურთის ლეგენდა და “ბარსელონას” სიმბოლო გახდა. მისი ისტორია არ არის მხოლოდ საფეხბურთო ტრანსფერი – ეს არის ბრძოლა თავისუფლებისთვის, რომელმაც ფეხბურთის ისტორია სამუდამოდ შეცვალა.

დღეს ლადისლაუ კუბალას ძეგლი “სპოტიფაი კამპ ნოუს” ამშვენებს.